του Ευάγγελου Χεκίμογλου

Το 1918 εκδόθηκε στο Λονδίνο το μυθιστόρημα Despised and Rejected (από το
βιβλικό «καταπεφρονημένος καὶ ἀπερριμμένος ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων»). Η
κυκλοφορία του βιβλίου, που θεωρείται σταθμός στην αγγλική λογοτεχνία,
απαγορεύτηκε από τη βρετανική στρατιωτική λογοκρισία, διότι προσέγγιζε
ευνοϊκά το θέμα των αντιρρησιών συνείδησης. Η συγγραφέας είχε χρησιμοποιήσει
το ψευδώνυμο «A. T. Fitzroy». Ασφαλώς, οι νέοι που συχνάζουν τα βράδια στην οδό
Συγγρού, στη γωνία με τη Βαλαωρίτου, δεν θα διανοούνται ότι το πατρικό της
Fitzroy ήταν το παλαιό σπίτι που στεγάζει το μπαρ. Εκεί μεγάλωσαν ο πατέρας
της, ο Ρόμπερτ Αλλατίνι, και ο εξάδελφός της, ο Έρικ, γνωστός συγγραφέας και
πρωτοπόρος του γαλλικού κινηματογράφου.

Στο διπλανό οικοδομικό τετράγωνο με το σπίτι των Αλλατίνι, εκατό χρόνια
πριν γεννηθεί ο Έρικ, κατοικούσε ένας έμπορος από τη Μασσαλία, ο Ταβερνιέ.
Έζησε εκεί με την οικογένειά του όλη του τη ζωή, όπως και δεκάδες άλλοι γάλλοι
έμποροι. Κι αν δεν γνωρίζει κανείς τον Ταβερνιέ, είναι μάλλον απίθανο να μην έχει
ακούσει για τον εγγονό του, τον Λύσανδρο Καυταντζόγλου. Κι αν δεν έχει ακούσει
για τον διάσημο αυτόν αρχιτέκτονα, σίγουρα θα ξέρει το Καυταντζόγλειο, του
οποίου η οικοδόμηση χρηματοδοτήθηκε από τον άλλο εγγονό του Ταβερνιέ, τον
Λυσίμαχο, ανώτατο αξιωματούχο του γαλλικού διπλωματικού σώματος στα μέσα
του 19ου αιώνα.

Τα περισσότερα από τα παλιά κτίρια της Θεσσαλονίκης που διασώθηκαν
σχεδιάστηκαν από αρχιτέκτονες με «ξενικά» ονόματα (αλλά πιο «δικοί» μας δεν
γίνεται), με πελάτες ομοίως «ξενικών» ονομάτων. Εκτός, όμως, από τους
«διάσημους», υπήρξαν και οι άλλοι, που δεν άφησαν στίγματα στην ιστορία. Γάλλοι
μοναχοί καταγεγραμμένοι μόνον στα μητρώα του μοναστικού τους τάγματος,
ανώνυμοι προτεστάντες ιεροκήρυκες που έζησαν δεκαετίες ανάμεσα στους
Θεσσαλονικείς, διπλωμάτες, Άγγλοι, Γάλλοι και Ιταλοί, από τους οποίους δεν μας
έμεινε τίποτε εκτός από τις επιστολές τους, πνιγμένες στη σκόνη των αντίστοιχων
κρατικών αρχείων. Όλοι τους είχαν αισθήματα για την πόλη, όπως κι εμείς.
Έβλεπαν τον ίδιο ορίζοντα, την ίδια θάλασσα και τον ίδιο Χορτιάτη. Γόνοι τους –
ένα είδος μοσχεύματα της Θεσσαλονίκης– ζούνε σε ολόκληρο τον κόσμο.
Σαν τις παλαιές σταρ του Χόλυγουντ, οι μεγάλες ιστορικές πόλεις δεν
επιτρέπουν αποκλειστικότητες. Είναι βέβαιο ότι ο αναγνώστης αγαπάει την πόλη
του, αλλά την αγάπη αυτή πρέπει να τη μοιραστεί με πολλούς. Μοιραζόμαστε το
ενδιαφέρον μας για τη Θεσσαλονίκη με τους συγχρόνους μας, αλλά και με εκείνους
που έζησαν στο παρελθόν. Και ίσως, αν δεν κάνουμε και άλλα τραγικά λάθη, να το
μοιραστούμε και με εκείνους που θα ζήσουν στο μέλλον.