Project Description

1

Ημερομηνία έκδοσης: Μάρτιος 2011
Γλώσσα: Ελληνικά
Σχήμα/Διαστάσεις: 21 x 28
Κωδικός: ΘΠ 35
ISSN: 1108-5452
Τιμή: € 10.00

Συνεργάτες: Αλέξανδρος Αβραμίδης, Γιώργος Αναστασιάδης, Γιάννης Βανίδης, Ανδρέας Βλαστάρης, Άρις Γεωργίου, Γιάννης Γκροσδάνης, Κωστής Ζαφειράκης, Γιώργος Κακές, Ευμορφία Καραμπατάκη, Γιώργος Κορδομενίδης, Νίκη Κορώνη, Αρετή Λεοπούλου, Κώστας Μπλιάτκας, Κατερίνα Μπόλη, Λίνα Μυλωνάκη, Λέων Ναρ, Άρης Παπάζογλου, Ηρακλής Παπαϊωάννου, Κατερίνα Σταματοπούλου, Μαρία Σχοινά, Ιφιγένεια Ταξοπούλου, Φωτεινή Τσιμπιρίδου, Γιάννα Τσόκου, Μαγδαληνή Χατζή.

Φιλοξενούμενο άρθρο

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (1975-2010)
ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΓΚΡΟΣΔΑΝΗ
Δημοσιογράφου

Αν μεταπολεμικά η Θεσσαλονίκη σημαδεύεται από την παρουσία και την δράση της Μακεδονικής Kαλλιτεχνικής Εταιρίας «Τέχνη», μεταπολιτευτικά θα δημιουργηθούν νέοι πυρήνες που θα πρωτοστατήσουν διαδοχικά στην έκδοση κινηματογραφικών περιοδικών και στην κινηματογραφική κριτική. Οι ομάδες αυτές, που λειτουργούν σε κλίμα απόλυτης σύμπνοιας και συνεργασίας μεταξύ τους, θα δημιουργήσουν μια νέα γενιά κριτικών που διαμόρφωσε μια καινούργια γραφή στην κινηματογραφική κριτική στον ελληνικό Τύπο.

«Η ΤΣΟΝΤΑ»

Μια από τις πρώτες χαρακτηριστικές προσπάθειες ενός περιοδικού κινηματογραφικής κριτικής και θεώρησης ξεκίνησε την κυκλοφορία της το 1978, με τον σκωπτικό τίτλο Η Τσόντα και εκδότη την Κινηματογραφική Λέσχη του Θεατρικού Εργαστηρίου Θεσσαλονίκης. Η έκδοση θα κρατήσει περίπου 2,5 χρόνια και θα αποφέρει 13 τεύχη. Σ’ εκείνα τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, η δραστηριότητα της Λέσχης ήταν μεγάλη, με σειρά προβολών και εκδηλώσεων στον χώρο του (τότε) κινηματοθέατρου «Άνετον». Μαζί με τις προβολές γεννήθηκε και μια ιδέα:

Σκεφτήκαμε πως αντί για σκόρπια φυλλάδια προβολών θα ήταν καλύτερο να δίνουμε στα μέλη της Κινηματογραφικής Λέσχης ένα περιοδικό με το πρόγραμμα των προβολών και όλα όσα θέλαμε να πούμε για τις ταινίες που παρουσιάζαμε, θυμάται ο σκηνοθέτης, ηθοποιός και κριτικός Αχιλλέας Ψαλτόπουλος, από τα ιδρυτικά μέλη του περιοδικού.

Η συντακτική ομάδα της Τσόντας ανθολογεί κείμενα θεωρητικής και κριτικής ανάλυσης από περιοδικά και βιβλία του εξωτερικού, κυρίως αγγλικά ή γαλλικά. Το πώς βρίσκονταν αυτά τα κείμενα ήταν θέμα προσωπικής έρευνας και αξιολόγησης. Έτσι, ο Αχ. Ψαλτόπουλος θυμάται πως ο ίδιος επισκεπτόταν τακτικά την περίφημη βιβλιοθήκη του Αμερικανικού Κέντρου στην οδό Μητροπόλεως αλλά και τα ιστορικά πλέον βιβλιοπωλεία «Μόλχο» και «Προμηθέας», για να ενημερωθεί για τις νέες εκδόσεις και όσα σημείωναν τα αγγλόφωνα κινηματογραφικά περιοδικά και βιβλία.

Η «ΟΘΟΝΗ» ΚΑΙ ΤΑ «ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ»

Την ίδια περίπου εποχή, μια άλλη ομάδα, ο Φοιτητικός Όμιλος Θεάτρου & Κινηματογράφου, μετά τη διάλυση του από τη δικτατορία, κάνει εκ νέου την εμφάνισή του το 1975. Ο Νότης Φόρσος θυμάται: Στον ΦΟΘΚ συμμετείχαν σημαντικά ονόματα του κινηματογραφικού χώρου, που τότε σπούδαζαν στη Θεσσαλονίκη, όπως ο κριτικός και διανομέας ταινιών Γιώργος Τζιώτζιος, οι σκηνοθέτες Μάρκος Χολέβας και Περικλής Χούρσογλου, κ.ά. Οι κινηματογραφικές προβολές του γίνονταν στη Φυσικομαθηματική Σχολή, με θεματικά αφιερώματα στον γερμανικό εξπρεσιονισμό, τον βουλγάρικο κινηματογράφο, άπαιχτες ταινίες στις ελληνικές αίθουσες σπουδαίων σκηνοθετών όπως ο Φασμπίντερ ή ο Βάιντα.

Την άνοιξη του 1979 τα μέλη του ΦΟΘΚ θα προχωρήσουν στην έκδοση και κυκλοφορία του κινηματογραφικού περιοδικού Οθόνη: Η βασική ιδέα άνηκε στον Γ. Τζιώτζιο, σημειώνει ο Νότης Φόρσος. Στην πρώτη συντακτική ομάδα ανήκει βέβαια και ο Αλέξανδρος Μουμτζής, ενώ εκδότης στην πρώτη φάση του περιοδικού θα είναι ο πεζογράφος Γιώργος Κάτος, που αργότερα συνδέθηκε με τις Εκδόσεις Εγνατία και το γνωστό λογοτεχνικό περιοδικό Το Τραμ. Αργότερα, την έκδοση την συνέχισα εγώ. Ξεκινήσαμε με διάθεση αριστερίστικη αλλά και ερειστική, στοιχεία απόλυτα σύμφωνα με το πολιτικό κλίμα εκείνης της εποχής αλλά και της ηλικίας μας. Γρήγορα όμως καταλάβαμε πως έπρεπε να εμβαθύνουμε σε αρκετά αντικείμενα, με βάση βέβαια και την αντίστοιχη έκδοση του περιοδικού Σύγχρονος Κινηματογράφος, που έβγαινε στην Αθήνα από τον Β. Ραφαηλίδη και ανέβαζε τον πήχη πολύ ψηλά για όλους μας.

Έτσι άρχισα να μελετάω ψυχολογία, σημειολογία, ιστορία και αισθητική των τεχνών και δεν συμμαζεύεται, αναφέρει με χιούμορ ο δημοσιογράφος και κριτικός Σωτήρης Ζήκος, που εκείνα τα χρόνια αρθρογραφεί στην Οθόνη και συμμετέχει στη σύνταξη ακόμη ενός κινηματογραφικού περιοδικού, με τίτλο Κινηματογραφικά Τετράδια.

Με βασική επιρροή το μυθικό γαλλικό περιοδικό Cahiers du cinema, τα Κινηματογραφικά Τετράδια ξεκίνησαν τη δράση τους την άνοιξη του 1981, με εκδότη τον Μπάμπη Ακτσόγλου και τον Σωτήρη Γερακούδη. Ο Σωτήρης Ζήκος επισημαίνει: Ο Ακτσόγλου ήθελε σε σύγκριση με την Οθόνη ένα έντυπο μικρότερο σε σχήμα, περισσότερο χρηστικό και λιγότερο αβαγκαρντίστικο στις επιλογές και στα κείμενά του. Την αρχισυνταξία την είχε ο ίδιος μαζί με τον Αντρέα Τύρο και έβγαζαν 4-5 τεύχη τον χρόνο.

Τα δύο περιοδικά θα γίνουν σύντομα σημείο αναφοράς στα κινηματογραφικά πράγματα της δεκαετίας του ’80. Η κυκλοφορία τους σε επιλεγμένα σημεία πώλησης στη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα θα αποτελέσει το ραντεβού των σινεφίλ και των κινηματογραφιστών. Όσο προχωρούν, νέα ονόματα προστίθενται στη λίστα των συμμετεχόντων αρθογράφων: Αχ. Ψαλτόπουλος, Α. Τύρος, Β. Κεχαγιάς, Χρ. Μήτσης, Αλ. Δερμετζόγλου, Σωτ. Ζήκος, Π. Μανασής, Π. Κοκαλένιος, Αγγ. Βεζυρόπουλος, Μπ. Ακτσόγλου, Τ. Ρέτζιος, Γ. Τούλας.

ΤΑ ΠΡΩΤΑ FREE PRESS ΕΝΤΥΠΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Κάποια στιγμή, προς τα τέλη του της δεκαετίας του ’80, οι δύο εκδόσεις θα παρουσιάσουν σημάδια φθοράς και σιγά σιγά θα δώσουν τη σκυτάλη σε κάτι νέο. Αρκετοί παλαιοί συντάκτες τους μάλιστα έχουν ήδη κατηφορίσει για την Αθήνα, όπου αναγνωρίζονται επαγγελματικά ως κριτικοί ή στο κινηματογραφικό κύκλωμα. Ήταν η ώρα για μια νέα πρόταση και ο Εξώστης, το πρώτο δωρεάν διανεμόμενο έντυπο στην Ελλάδα, έκανε αισθητή την παρουσία του από το πρώτο κιόλας τεύχος του, στις 13 Νοεμβρίου 1987. Η έκδοση ήταν πρώτα 8σέλιδη και γρήγορα έγινε 16σέλιδη ― πάντα ασπρόμαυρη, για λόγους αισθητικούς αλλά και ιδεολογικούς, θυμάται ο Στράτος Κερσανίδης, κριτικός κινηματογράφου, που υπήρξε μέλος στο δυναμικό του Εξώστη, για να αναλάβει αργότερα και την αρχισυνταξία.

Είναι μια κομβική στιγμή για τον ελληνικό Τύπο. Την ίδια στιγμή που στην Αθήνα κάνει την εμφάνισή του το περιοδικό Κλικ, που θα δημιουργήσει έκτοτε μια ολόκληρη σχολή ανάλογων lifestyle περιοδικών, στη Θεσσαλονίκη γεννιέται το πρώτο free press έντυπο πολιτιστικής, κινηματογραφικής αλλά και πολιτικής επικαιρότητας. Προχωρώντας το εγχείρημα, ο Τάσος Μιχαηλίδης προσθέτει κάποιες στήλες με απόψεις – παρεμβάσεις στα πράγματα της πόλης. H επιτυχία του Εξώστη γεννάει σύντομα ένα ακόμα κινηματογραφικό περιοδικό, το Fix Carre.
O Στράτος Κερσανίδης, αν και “εξωστικός”, όπως δηλώνει, υπήρξε μέλος και του Fix Carre: Το Φιξ Καρέ εκδόθηκε λίγο καιρό μετά από μία ομάδα ανθρώπων που αποχώρησε από τον Εξώστη, όπως ο Αλέξης Δερμεντζόγλου, ο ʼγγελος Βεζυρόπουλος και ο Αχιλλέας Ψαλτόπουλος. Βέβαια, δεν υπήρξε ποτέ καμιά αντιπαλότητα μεταξύ μας. Χαρακτηριστικά να σας πω, πως ενώ ήμουν αρχισυντάκτης στον Εξώστη, είχα δώσει κάποια κείμενα για δημοσίευση στο Φιξ Καρέ και επί πλέον βοηθούσα για τρία χρόνια στη διανομή του Φιξ Καρέ.

Αυτή η ομαδικότητα επιβεβαιώνεται από όλες τις πλευρές. Πολύ χαρακτηριστική και η ιστορία που αφηγείται ο Νότης Φόρσος: Υπήρχε ομαδικότητα και αλληλεγγύη μεταξύ μας. Σκεφτείτε πως το μοντάζ και το στήσιμο της Οθόνης γινόταν στο σπίτι του Μπάμπη Ακτσόγλου, ο οποίος παράλληλα ετοίμαζε τα Κινηματογραφικά Τετράδια. Και όχι μόνο αυτό, αλλά σε γενικές γραμμές αρκετοί συμμετείχαν για λίγο ή πολύ με κείμενά τους στα άλλα περιοδικά.

Δύο τέτοιες περιπτώσεις είναι ο Γιώργος Τούλας και ο Τάσος Ρέτζιος, οι οποίοι ξεκίνησαν να αρθρογραφούν στην Οθόνη και αποφάσισαν το 1989 την ίδρυση της Παράλλαξης. Ο Γ. Τούλας, διευθυντής του περιοδικού, αναφέρει: Η Παράλλαξη ξεκίνησε ως μια συνολική κίνηση για τον κινηματογράφο και ήρθε να καλύψει ένα έλλειμμα που υπήρχε εκείνη την εποχή στην πόλη, προτείνοντας τρόπους αντιμετώπισης της κρίσης των κινηματογράφων, καθώς αίθουσες έκλειναν και βίντεο-κλαμπ άνθιζαν. Το νέο σχήμα θα εκδώσει ένα free press, θα διοργανώσει κινηματογραφικές προβολές, σεμινάρια και εν τέλει θα δημιουργήσει σχολή κινηματογράφου το 1994, προσπάθεια που έβγαλε πάνω από 200 απόφοιτους και άντεξε για έξι χρόνια.

Πάρα την πληθώρα από κριτικές και δημοσιογραφικές πένες, ο Γ. Τούλας δεν ξεχνά τις δυσκολίες των free press για την ανεύρεση της απαιτούμενης ύλης. Αυτό το επιβεβαιώνει άλλο ένα πρόσωπο, που έζησε τόσο την Οθόνη και τα Τετράδια όσο και τον παροξυσμό των free press, ο Πάνος Κοκαλένιος, που συμμετείχε στο κομμάτι της παραγωγής του Fix Carre: Μαθαίναμε τον εβδομαδιαίο προγραμματισμό ταινιών κάθε Δευτέρα και βγάζαμε άμεσα τα κείμενα και το υλικό, ώστε την Πέμπτη η έκδοση να πάει στο τυπογραφείο. Το μεγαλύτερο άγχος για όλους ήταν το ψάξιμο φωτογραφιών. Παρότι τα έντυπα αυτά ήταν δωρεάν, όπως και η εργασία μας, νιώθαμε πως έπρεπε να είναι ―και ήταν― απόλυτα επαγγελματική.

Ο Π. Κοκαλένιος θυμάται ακόμα τον αντίκτυπο και τη δυναμική αυτών των εντύπων στη ζωή της πόλης: Ο Εξώστης, το Φιξ Καρέ, η Παράλλαξη, είναι ιστορίες κυρίως του κέντρου της Θεσσαλονίκης. Ο καθένας μπορούσε να τα βρει στα γνωστά στέκια γύρω από τις κινηματογραφικές αίθουσες. Θυμάμαι πως ο περιπτεράς στην Π. Μελά, δίπλα στο γνωστό τότε δισκάδικο Rock100 (που δεν υπάρχει πια), κάθε Πέμπτη μας έλεγε πως είχε βρει τον μπελά του από την τεράστια κίνηση, που υπήρχε από το αναγνωστικό κοινό που έψαχνε τα έντυπα!
Μέσα στη δεκαετία του ’90 ένα νέο σκηνικό είχε πλέον διαμορφωθεί στη Θεσσαλονίκη, με free press εκδόσεις να κατακλύζουν την πόλη. Σήμερα βέβαια τα πράγματα άλλαξαν. Το Fix Care συνέχισε την πορεία του για λίγο ακόμα συνεργαζόμενο με τον Εξώστη, καθιερώνοντας ακόμα και κοινή κυκλοφορία των δύο εντύπων μια φορά τον μήνα. Ο Εξώστης επίσης τερμάτισε τη δράση του πρόσφατα, το καλοκαίρι του 2010.

ΣΕ ΧΡΟΝΟ ΠΑΡΟΝΤΑ

Μοναχική η παρουσία της Παράλλαξης, η οποία όμως συνεχίζει πλέον με θεματικό άξονα τη Θεσσαλονίκη, τη ζωή και τα πρόσωπα της επικαιρότητάς της: Η Παράλλαξη, έχοντας κάνει έναν πολύ μεγάλο κύκλο γύρω από το σινεμά, είδε την ανάγκη να δημιουργηθεί μια φωνή εναλλακτική που θα μιλήσει ψύχραιμα για τη ζωή της πόλης, προτείνοντας τρόπους επίλυσης προβλημάτων και φιλοξενώντας νέες φωνές. Από μας ξεπήδησαν αυτά τα χρόνια σπουδαίοι δημιουργοί ενώ παραδείγματα από στήλες που έγιναν τηλεοπτικές σειρές ή θεατρικές παραστάσεις, νομίζω, δικαιώνουν αυτή την απόφαση. Στην παρούσα φάση, που η κινηματογραφική βιομηχανία περνά μεγάλη κρίση, δεν θα ήταν βιώσιμο το πείραμα ενός κινηματογραφικού περιοδικού, εξηγεί ο Γ. Τούλας.

Είναι όμως αλήθεια κάτι τέτοιο; Ο Σωτ. Ζήκος, που είναι πλέον αρχισυντάκτης στο περιοδικό City, αναφέρει πως μαζί με τον καιρό έχει αλλάξει και το κοινό. Θα φέρω μόνο ένα παράδειγμα: Μετά από χρόνια, ως διευθυντής σύνταξης στο Πρώτο Πλάνο, την εφημερίδα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου, και ως αρχισυντάκτης του εβδομαδιαίου περιοδικού City, με τακτική αρθρογραφία στον Αγγελιοφόρο της Κυριακής και στην Παράλλαξη, είχα την αίσθηση ότι δεν “μετρούσα” σε κανέναν ― πέρα από αυτούς ίσως που με γνώριζαν ήδη από την παλιά καλή εποχή των Κινηματογραφικών Τετραδίων και της Οθόνης. Τα πράγματα είχαν ήδη αλλάξει.

O Nότης Φόρσος, που έζησε αυτή την εποχή από αρκετά πόστα (θεατής, κριτικός, εκδότης, διανομέας και τώρα διευθυντής του «Ολύμπιον»), πιστεύει πως το ίντερνετ και η τρομερά εύκολη πρόσβαση στο αντικείμενο αλλάζει όχι μόνο τους αναγνώστες αλλά και τον ίδιο τον κινηματογράφο: Είναι πλέον τρομακτικός ο βομβαρδισμός ερεθισμάτων και πληροφοριών που λαμβάνουμε μέσω ίντερνετ. Ακόμα όμως και ο ίδιος ο κινηματογράφος έχει εκπέσει από τη θέση του. Ποια είναι η σημειολογία των σημερινών εικόνων μιας ταινίας; Εμείς ως νέοι μπορεί να πηγαίναμε 3-4 φορές την εβδομάδα στον κινηματογράφο και μαζεύαμε εικόνες και αφορμές για κουβέντα. Σήμερα, που τα πάντα γίνονται μπροστά σε μια οθόνη υπολογιστή, τι αφορμές έχει η νεολαία για να μπει σε μια κινηματογραφική αίθουσα;

Μια νέα εποχή ξεκινά, και ίσως τα επόμενα κινηματογραφικά έντυπα της πόλης να έχουν άλλη μορφή και να μην είναι ούτε έντυπα αλλά διαδικτυακές σελίδες. Σημασία έχει κάποιες ομάδες ή παρέες με αγάπη για τον κινηματογράφο να συνεχίσουν να γράφουν τη δική τους ιστορία.

Περιεχόμενα τεύχους

Συνέντευξη Δ. Μαρωνίτη 4-12
Κώστας Μπλιάτκας

Χρονολόγιο Θεσσαλονίκης Β’ Μέρος 13-29
Γιώργος Αναστασιάδης

Στοά Μοδιάνο – Προστάσία & Ανάδειξη 30-41
Ανδρέας Βλαστάρης, Γιώργος Κακές, Φώτης Καραγιώργος, Νίκη Κορώνη, Κατερίνα Μπόλη, Κατερίνα Σταματοπούλου, Μαγδαληνή Χατζή

Ανεπίσημα τζαμιά στη Θεσσαλονίκη 42-43
Κάπως έτσι 44-47
Ηρακλής Παπαϊωάννου

Για τα νέα τζαμιά της Θεσσαλονίκης… 48-53
Φωτεινή Τσιμπιρίδου

Οι Μιναρέδες της Θεσσαλονίκης, Οι φάροι του Ισλάμ 54-58
Άρης Παπάζογλου

Ζήτα Μου ό, τι θες 59-61
Αρετή Λεοπούλου

Η ψυχή ποτέ δεν σκέπτεται χωρίς εικόνα 62-64
Λίνα Μυλωνάκη

Κινηματογραφικά περιοδικά της Θεσσαλονίκης (1975-2010) 65-67
Γιάννης Γκροσδάνης

Πολίτες – Θεσμοί: σημειώσατε Χ 68-70
Ιφιγένεια Ταξοπούλου

Ποιήματα από το Συρτάρι: Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου 71
Γιώργος Κορδομενίδης

Μαρία Κουγιουμτζή 72-73
Γιώργος Κορδομενίδης

Ιδανικές πόλεις 74-75
Ευμορφία Καραμπατάκη

Ακτίς Αελίου: η πρώτη δεκαετία 76-81
Γιάννα Τσόκου

Η Θεσσαλονίκη στο φως των τραγουδιών 82-87
Κωστής Ζαφειράκης

Εξοικείωση 90-91
Άρις Γεωργίου