του Παντελή Σαββίδη

Το τοπίο στη Θεσσαλονίκη, ιδιαίτερα με την εκκρεμότητα έργων όπως το μετρό, γίνεται καταθλιπτικό. Η δήθεν εκτόνωση νέων ανθρώπων, είτε ποδοσφαιρικών οπαδών είτε ηδονιστών του τίποτα, με τα αντιαισθητικά, στον τρόπο γραφής, συνθήματα, δίνουν μια εικόνα υποκουλτούρας της πόλης. Το φαινόμενο δεν είναι εύκολα αντιμετωπίσιμο και, μάλλον, ακόμη και αρμόδιοι φορείς δείχνουν μια κόπωση.

Ένας συνδυασμός κοινωνίας πολιτών, Δήμου και ιδιοκτητών κατοικιών και χώρων θα μπορούσε να βελτιώσει τα πράγματα σε μεγάλο βαθμό, και προς όφελος όλων. Γιατί το περιβάλλον στο οποίο ζει μια κοινωνία τη χαρακτηρίζει ως προς τα προτάγματα και το επίπεδο πολιτισμού της. Για να γίνει ελκυστική μια πόλη, προϋπόθεση αποτελεί η εικόνα της.

Άνθρωποι που σχετίζονται με τον δημόσιο χώρο έχουν προτάσεις οι οποίες καλόν είναι να κατατίθενται δημοσίως, να αποτελούν αντικείμενο συζήτησης και οι πλέον πρακτικές από αυτές να υλοποιούνται.

Κάποιες τέτοιες προτάσεις παρουσιάζουμε εδώ.

 Στη Θεσσαλονίκη, ιδιαίτερα στην περιφέρεια της πόλης αλλά και στα στενά δρομάκια, υπάρχει έλλειψη ελεύθερων χώρων και χώρων πρασίνου. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τις γκρίζες, παλαιές και χαμηλής ποιότητας κατασκευής και σχεδιασμού οικοδομές, τα σταθμευμένα αυτοκίνητα, τα υποβαθμισμένα ή κλειστά καταστήματα, δημιουργούν ένα παρακμιακό αστικό περιβάλλον.

Υπάρχει δυνατότητα, με μικρό και επιδοτούμενο κόστος, κατασκευάζοντας κήπους βροχής ή προτείνοντας και βραβεύσεις των πρωτοπόρων ιδιοκτητών, να δημιουργηθούν πολλά τετραγωνικά πρασίνου αναβαθμίζοντας την πόλη.

Το πράσινο μπορεί να γίνει στις ταράτσες των οικοδομών, στις πρασιές που είναι σκουπιδότοποι, στους αρκάδες των οικοδομών, σε ζαρντινιέρες που θα κρέμονται από τους δημοτικούς φανοστάτες, σε ζαρντινιέρες που θα τοποθετηθούν σε πεζοδρόμια κτλ.Κόστος ασήμαντο, απαλλοτριώσεις μηδέν, όραμα και νοοτροπία χρειάζεται, εξάλλου στο εξωτερικό αυτά αποτελούν συνήθη πρακτική.

Doma 2

Εκτός από τη φύτευση των δωμάτων και των κατακόρυφων στοιχείων, υπάρχει η δυνατότητα να αναβαθμιστούν αισθητικά ακόμα και οι στενοί δρόμοι και τα σταυροδρόμια, με χαμηλή φύτευση μέσα σε ζαρντινιέρες. Έτσι, οι στενοί και αποπνικτικοί δρόμοι εύκολα θα μετατραπούν σε ευχάριστες περιπατητικές διαδρομές .

Οι λύσεις που πρόκειται να υλοποιηθούν μπορούν να επιλεγούν με τη μορφή διαγωνισμού, που θα προκηρυχθεί από τον Δήμο. Οι καλύτερες προτάσεις θα επιβραβεύονται με ένα χρηματικό έπαθλο και έτσι ο Δήμος θα έχει το όφελος της οικονομικότερης επιλογής από ό,τι αν ανέθετε μια μελέτη σε κάποιον μελετητή.

Απαραίτητη κρίνεται και η βιώσιμη διαχείριση των απορριμμάτων και των υδάτινων πόρων, ώστε να μειωθούν οι επιζήμιες επιπτώσεις τους.

Θα μπορούσε επίσης να δοθούν στα σχολεία κίνητρα για συμμετοχή των μαθητών σε δραστηριότητες σχετικές με τη φύτευση, την αναδάσωση, την ασφάλεια και τον καθαρισμό των δασών κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.

Σήμερα, που το μπετόν κατακλύζει τις πόλεις, είναι μεγαλύτερη από ποτέ η ανάγκη να αναζητηθούν τρόποι για τη δημιουργία δομών φιλικών προς το περιβάλλον. Λύσεις όχι αποσπασματικές, αλλά που να συγκροτούν έναν ολόκληρο τρόπο σκέψης. Που να συμβάλλουν ουσιαστικά και σε βάθος χρόνου στην αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής όλων μας.

ΦΥΤΕΜΕΝΟ ΔΩΜΑ – ΙΣΤΟΡΙΑ

Τελευταία παρατηρείται ολοένα και περισσότερο μια στροφή στο βιοκλιματικό σχεδιασμό και την οικολογική δόμηση. Στη χώρα μας γίνεται μια προσπάθεια να φυτευτούν δώματα, ταράτσες, βεράντες και να γίνουν μικροί κήποι στις πολυκατοικίες και τα σπίτια. Ταυτόχρονα, όμως, υπάρχουν νέες εξελίξεις στις τεχνικές και το σχεδιασμό των χώρων πρασίνου διεθνώς.

Η ιδέα για τη φύτευση σε δώματα και στέγες ξεκίνησε στα ιστορικά χρόνια. Είναι γνωστοί οι Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας (604-652 π.Χ), ένα από τα επτά θαύματα της αρχαιότητας, τα Ζιγκουράτ, τα οποία συναντώνται και αυτά στη Μεσοποταμία και αποτελούσαν τις φυτοκαλυμμένες κλιμακωτές εξέδρες πάνω στις οποίες έκτιζαν οι Βαβυλώνιοι τους ναούς και τα ιερά, για να λατρέψουν τους θεούς τους.

Στα ελληνορωμαϊκά χρόνια, τα φυτεμένα δώματα βρίσκουν εφαρμογές σε περιοχές όπως η Φοινίκη, η Πομπηία και η Εγγύς Ανατολή, ενώ στον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, αρκετά καλά διατηρημένα φυτεμένα δώματα συναντώνται σε παλάτια και επαύλεις της Ιταλίας, σε εκκλησιαστικά κτίρια και μοναστηριακά συγκροτήματα της βορειοδυτικής Γαλλίας.

Στα νεότερα χρόνια, οι κήποι στα δώματα, θεωρούνται στοιχείο υψηλής ποιότητας, αισθητικής και πολυτέλειας, ενώ στις αρχές του 20ού αιώνα δεν ήταν λίγοι οι κορυφαίοι αρχιτέκτονες οι οποίοι υποστήριζαν θερμά τη δημιουργία τέτοιων κατασκευών.

Με την ανάπτυξη του πράσινου κινήματος στις αρχές της δεκαετίας του 1960, με την ηλιακή και βιοκλιματική αρχιτεκτονική, τον παθητικό, ηλιακό και τον ενεργειακό σχεδιασμό, την οικολογική δόμηση και τις Κοινοτικές Οδηγίες που εφαρμόζονται και θα εφαρμόζονται ακόμα περισσότερο, τα σύγχρονα παραδείγματα φυτεμένων δωμάτων ολοένα και πληθαίνουν, τόσο στον ευρωπαϊκό χώρο όσο και στην Αμερική.

Doma 3Doma 4

Ο σχεδιασμός του φυτεμένου δώματος/πράσινης στέγης γίνεται σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του χώρου (ατμοσφαιρικές και κλιματολογικές παραμέτρους, λειτουργικές ανάγκες) και, σε συνεργασία με τους ιδιοκτήτες, ορίζονται οι επιμέρους τοποθεσίες και η αναλογία σκληρού (deck, πλακοστρώσεις) και μαλακού δαπεδοτοπίου (φυτεύσεις), ανάλογα με τη χρήση.

Είναι πλέον αδιαμφισβήτητο ότι η δημιουργία ενός φυτεμένου δώματος προσφέρει περιβαλλοντικά, ενεργειακά, και οικονομικά οφέλη και συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής των κατοίκων στα αστικά κέντρα.

Ωστόσο, πολύ σημαντική είναι η συνεισφορά τους στην εξοικονόμηση ενεργείας και στην προστασία του κτιρίου. Στην Ελλάδα, η κατανάλωση ενέργειας από τα κτίρια εκτιμάται στο 40% της συνολικής, λόγω της θερμομόνωσης που παρέχει η φυτεμένη επιφάνεια.

Πλεονεκτήματα που αφορούν το περιβάλλον

Μείωση ηχορύπανσης.

Δέσμευση σκόνης και ρύπων

Βελτίωση μικροκλίματος περιοχής

Φυσικό καταφύγιο για την τοπική πανίδα και χλωρίδα

Επανάκτηση περιοχών πρασίνου

Μείωση του φαινομένου αστικής νησίδας

Μείωση φόρτωσης αστικού δικτύου απορροής υδάτων, με την κατακράτηση νερού από τα φυτά

Χρήση ανακυκλωμένων υλικών

•  Πολλά από τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των φυτεμένων δωμάτων μπορούν να ανακυκλωθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν.

Πλεονεκτήματα κοινωνικά

• Αξιοποίηση χώρου

• Αύξηση αξίας της ιδιοκτησίας.

Πλεονεκτήματα αισθητικά
Εκτός από τη δυνατότητα δημιουργίας λειτουργικών χώρων πρασίνου και αναψυχής, επιτυγχάνεται και η αισθητική αναβάθμιση του περιβάλλοντος του αστικού χώρου, του οποίου η εικόνα τα τελευταία χρόνια είναι ιδιαίτερα απογοητευτική.

Πλεονεκτήματα κατασκευαστικά

Αύξηση διάρκειας ζωής υλικών διατομής

• Έχει αποδειχθεί ότι τα φυτεμένα δώματα μπορούν να προστατέψουν τα υλικά κατασκευής των δωμάτων και να αυξήσουν τη διάρκεια ζωής τους.

Ενίσχυση και προστασία της μόνωσης του δώματος

• Ιδιαίτερα σημαντική είναι η παρουσία των φυτών στα δώματα των κτηρίων για την ενίσχυση της μόνωσης και της θερμικής προστασίας της κατασκευής.

Παρόμοια οφέλη με τη φύτευση στα δώματα προκύπτουν και από τη φύτευση σε ακάλυπτους χώρους.

Doma 5

Doma 6