του Άγι Αναστασιάδη, Αρχιτέκτονα – Πολεοδόμου

Η Άνω Πόλη αποτελεί χαρακτηριστικό και πρότυπο παράδειγμα παραδοσιακού οικισμού ενταγμένου σε ένα δυναμικό αστικό κέντρο όπως αυτό της Θεσσαλονίκης, που για πολλά χρόνια διαρκώς επεκτεινόταν και ασκούσε πιέσεις με ιδιαίτερα αρνητικά αποτελέσματα στο άμεσο οικιστικό του περιβάλλον, ο οποίος όμως «προσπάθησε», κατά το δυνατόν, από τη δεκαετία του ’80 και μετά, να διατηρήσει τα ιστορικά του χαρακτηριστικά, την παραδοσιακή του αρχιτεκτονική και τον οργανικό πολεοδομικό ιστό του.

Θα επιχειρήσουμε μία διαχρονική αναδρομή, προσπαθώντας να συνοψίσουμε την εξελικτική πορεία του οικισμού όσον αφορά την ιστορία του, το δομημένο αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό περιβάλλον, αλλά και μία επιεική κριτική αναδρομή σε όσα έχουν και όσα δεν έχουν υλοποιηθεί στο διάστημα των 35 χρόνων που μας χωρίζουν από την εφαρμογή του διατάγματος του 1979, που καθιέρωσε το πλαίσιο ειδικών όρων δόμησης.

Η Άνω Πόλη μπορούμε να πούμε ότι αποτελεί το μοναδικό τμήμα του πολεοδομικού συγκροτήματος Θεσσαλονίκης που έχει συγκεντρωμένα τόσα πολλά χαρακτηριστικά στοιχεία της ιστορίας του· στοιχεία αρχιτεκτονικά, μορφολογικά, πολεοδομικής διάρθρωσης και ρυμοτομικά, καθώς και ένα ιδιαίτερο κοινωνικό και δημογραφικό πρόσωπο, εξαιτίας κυρίως της προσφυγικής καταγωγής των κατοίκων της.

Τα παλιά παραδοσιακά σπίτια, τα πολύ λίγα που διασώθηκαν και τα ακόμη λιγότερα που αποκαταστάθηκαν, εικόνες μιας συγκεκριμένης εποχής, μακεδονίτικα, τουρκικά και εβραϊκά, οι στενοί δρόμοι με τα αδιέξοδα, το πολυδαίδαλο οδικό δίκτυο, ο ονομαζόμενος οργανικός ιστός, τα τείχη που αποτελούν και την οριογραμμή της περιοχής, όλα αυτά σε συνδυασμό με τις απρόσωπες και κακοχτισμένες πολυκατοικίες του ’60 και ’70, την επικρατούσα αρχιτεκτονική των διάσπαρτων προσφυγικών κατοικιών που χαρακτηρίζονται ως «κτίρια συνοδείας» και τους «καστρόπληκτους», τα προσφυγικά κατά μήκος των τειχών, πεδίο χρόνιων διχογνωμιών σχετικά με την απαλλοτρίωσή τους και την «απελευθέρωση» του γύρω χώρου, τα «νεοπαραδοσιακά» κτίσματα σύμφωνα με το διάταγμα, όλα συνθέτουν την εικόνα της σημερινής Ανω Πόλης.

Το απόσπασμα που δημοσιεύεται αποτελεί την εισαγωγή του άρθρου. Ολόκληρο το άρθρο έχει δημοσιευτεί στο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚέΩΝ ΠόΛΙΣ τεύχος 52